BiyolojiÇevreTıp

Canlılarda Belirsiz Büyüme

Yazan: Vaclav Smil
Çeviren: Özge Çığ
Düzenleyen: Ümit Sözbilir

Özet: Belirsiz büyüme soğuk kanlı hayvanlarda, bitkilerde ve fil, kanguru ve geyik gibi bazı memeli türlerinin çok az kısmında görülüp hala araştırmaya devam edilmektedir.

Lütfen yukarıdaki sıfatı not edin: Bu makale sonlanmayan büyümenin ekonomik rüyası hakkında değil, belirli olmayan ve daha doğrusu kesin bir bitişi olmamakla beraber canlının yaşamı boyunca gerçekleşen belirsiz büyüme ile ilgilidir.

Çoğu organizma büyümelerinin olgunlaştığı evreye geldiğinde büyümeyi durdururlar. İnsanlarda son büyüme belirtisi erkekler arasında yaklaşık 12 yaşında başlayıp 16 yaşında biten ergenlik çağında gerçekleşir. Buna karşılık bazı bitki ve hayvan türlerinde büyüme herhangi bir dış etkenin zarar verecek ya da öldürecek şekilde araya girmesine kadar devam eder.

Ağaçlar için genelde bu sonlanma durumu metabolik, fiziksel yaralanma (uzun süren kuraklık, yangın ve kasırga rüzgarları gibi) ve virüsler, bakteriler veya böcekler tarafından istilayla meydana gelir. Hayvanlar içinse çoğunlukla gerekli enerjiyi almalarını engelleyen yaralanmalar, kaza sonucu ölüm ve avlanma ile meydana gelir.

Belirsiz büyüme soğuk kanlı hayvanlar arasında yaygın olup küçük böceklerden büyük ıstakozlara kadar görülebilir. En yaygın ve en sevilmeyen sınırsız büyüyen hayvanlardan biri olan, birçok bodrum katında ve bazı mutfak ve duş kabinlerinde saklanan, iki uzun anteniyle ve balığa benzer vücuduyla küçük kanatsız gümüş böceğidir[1]. Karşılaştırıldığında hayatları boyunca çoğu böcek az sayıda derilerini değiştirirler. Kral kelebek tırtıllarının büyüme sürecinde beş defa deri değiştirdiği gözlenirken, olgun halde ve geri kalan yaşamında hiçbir değişiklik gözlenmez. Buna karşın gümüş böceği yaşamı boyunca deri değiştirmeye devam edebilir ve bu sayı 50’den fazla olabilir.

Bazı Canlılar İçin Yaşamak Büyümektir: Birçok organizma hayatları boyunca büyümeye devam ederler, bazı durumlarda yaşlılığın başlangıcı belli bile olmaz. Son anda bir şey onları öldürünceye kadar belirsiz büyümeleri devam eder. Sol üst fotoğraf: Yumuşakçalarda belirsiz büyüme. Sağ üst fotoğraf: İnsanlar belirli bir yaşa kadar büyür, daha sonra ise büyüme durur. Sol alt fotoğraf: Kızılçam bitkisi yaşamı boyunca büyüyen bitkilerdendir. Sağ alt fotoğraf: Fil gibi memeli hayvanların büyüme şeması belirsiz olabilir. (Kaynak: Francesco Muzzi)

Sürüngenler ve memeliler arasında belirsiz büyüme tartışmalı kalmaktadır. Bazı görüşler bu durumun Afrika ve Asya filleri, Amerikan bizonları, bazı kanguru ve geyik türleri gibi belirli memeli erkeklerinde bulunduğunu söylemektedir. Ortalama erkek Afrika fili 3 metre uzunluğunda olup omuzları ve ağırlığı 5,5 metrik tondan fazla gelmektedir. Kayıtlara geçmiş en büyük canlı ise 1959’dan bu yana Washington’da bulunan Smithsonian Ulusal Doğa Tarihi Müzesinde sergilenmekte olan ve 4 metre boyu 10 ton kilosuyla bir Angola erkeğidir.

Yine de dünyanın en büyük ağaçları belirsiz büyüme için en etkileyici örnekleri verir. Dünyanın en uzun iki türü olan Avusturalya bataklığı ya da sicim sakızı denilen Eucaklyptus regnans ile sahil ya da Kaliforniya sekoyası olarak bilinen Sequoia sempervirens ağaçlarını inceleyen araştırmacılar, ağacın en eski ve büyük ana gövdesinde ve tüm taç bölgelerinde birikmenin devam ettiğini buldular. Büyüme sadece yangın veya mantar salgını gibi sebeplerin ağaçları öldürmesiyle duruyordu.

Elbette insanlar için belirsiz büyüme söz konusu değil (bakınız: “Uzun Yaşam Beklentimiz Sonunda Artıyor mu?“) ama yine de insan yaratılarında belirsiz büyümeyi sergilemeyecek bir eksiklik yok.

Kütüphaneler ve şirketler belki de bunun için en iyi örnekler. 1814 yılında İngilizler tarafından yıkılan daha sonra ise Thomas Jefferson’ın kitaplarının alımı ile yenilenen Congress Kütüphanesi, 1851’de başka büyük bir yangından çıkmış ama şimdi birçok parça ve 16 milyondan fazla kitap ile hiç olmadığı kadar büyümeye devam etmektedir. Birçok şirket 3 nesilden sonra ayakta kalamasa da 1603 yılından beri varlığını sürdüren aile şirketleri 1917’de birleşerek Kikkoma’ı oluşturarak 2000 yılında stoklarını neredeyse sekiz katına çıkarıp Japonya’nın öncü soya sosu üreticileri olarak halen büyümeyi sürdürüyor. Şehirler başka açık bir örnek sunar, çok azının gelişimi yüzyıllar boyu kesintisizdir: Roma ölümsüz olabilir ama düşüşünden 1930’lara kadar imparatorluk sınırlarını aşmamıştır.


[1] Gümüş böcekleri (Lepisma Saccharina) genellikle ev eşyalarına zarar veren bir haşere türü olmasıyla bilinir. Genellikle sıcak ortamlarda yaşarlar. Rengi gümüş rengine benzediği için bu ismi almıştır. 

Haber Metni
https://spectrum.ieee.org/green-tech/conservation/indeterminate-growth

Özge Çığ

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü'nde Moleküler Biyoloji ve Genetik okumakta olan, yaşama ait ve ondan üretilen soyut ve somut her şeyi anlamaya çalışan insan kişisi.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu